Sagan

Orsakir þess voru þær að bakarasveinar höfðu sagt upp samningum og kröfðust kauphækkunar, en bakarameistarar töldu sig ekki geta orðið við þeim kröfum nema verðlagsyfirvöldin leyfðu nokkra hækkun á brauðaverði.

Verðlagsyfirvöldin synjuðu um þessa hækkun og leiddi það til verkfallsins. Átökin færðu Bakarameistarafélagi Reykjavíkur heim sanninn um að mikil nauðsyn væri fyrir íslenska bakarameistara að hafa með sér heildarsamtök til að gæta hagsmuna stéttarinnar.

Í september 1957 skrifaði stjórn félagsins öllum starfandi bakarameisturum úti um landið til að kanna vilja þeirra til að stofna slík samtök. Undirtektir urðu strax svo góðar að sýnt var að stofnun sambandsins væri framkvæmanleg og því var boðað til stofnfundar í Reykjavík dagana 23.-25. janúar 1958.

Á stofnfundinum mættu bakarameistarar víðs vegar að og nokkrir þeir sem ekki gátu komið tilkynntu með símskeyti að þeir vildu taka þátt í stofnun sambandsins. Þátttakan varð svo mikil að sambandið var stofnað með aðild 75% allra bakarameistara á landinu, samþykkt voru lög fyrir sambandið og kosin stjórn þess.

Samþykkt var að stjórn sambandsins skyldi skipuð sjö mönnum, þremur úr Reykjavík og auk þess einum úr hverjum landsfjórðungi. Í stjórn voru kosnir Sigurður Bergsson, Guðmundur R. Oddsson og Stefán Thordarsen, allir úr Reykjavík, Sigmundur Andrésson frá Vestmannaeyjum, Hlöðver Jónsson frá Eskifirði, Steindór Hannesson frá Siglufirði og Aðalbjörn Tryggvason frá Ísafirði. Formaður stjórnarinnar var kosinn Sigurður Bergsson.

Stofnfundurinn var í alla staði hinn ánægjulegasti og mjög til hvatningar fyrir stéttina í heild. Fundinum lauk með sameiginlegu borðhaldi í Þjóðleikhúskjallaranum laugardaginn 25. janúar og ákveðið var að næsti almenni fundur sambandsins skyldi haldinn í september sama ár.

Skólastjóri Iðnskólans bauð nokkrum gestum að skoða hið nýja bakarí skömmu eftir að kennsla hófst þar og rakti þá forsögu málsins í stórum dráttum. Gísli Ólafsson, bakarameistari sem hafði á hendi kennslu í iðngreininni, skýrði fyrir gestum hvernig starfsemin fór fram. Einnig fluttu ræður við þetta tækifæri Sigurður Bergsson, formaður Landssambands bakarameistara, og Óskar Hallgrímsson, formaður iðnfræðsluráðs.

Forsaga málsins var sú að sumarið 1963 var þess farið á leit við menntamálaráðherra að tekið yrði af því fé sem veitt var á fjárlögum til byggingar Iðnskólans í Reykjavík til að innrétta bakarí í skólanum. Málaleitun þessi fékk góðar undirtektir og þegar um haustið var farið að vinna að teikningum af bakaríinu.

Áður hafði Gísli Ólafsson farið utan á vegum skólans og kynnt sér slíka verklega kennslu í iðnskólum erlendis. Skólinn fékk til afnota hluta af húsnæði sem upphaflega hafði verið ætlað til annarra nota, en það var smekklega innréttað og í alla staði hið vistlegasta. Í bakaríinu voru öll helstu tæki sem í bakaríum voru notuð og höfðu bakarar sjálfir lagt þau til með aðstoð nokkurra fyrirtækja.

Innréttingarnar teiknaði Helgi Hallgrímsson en Kristján Skagfjörð sá um framkvæmdir á vegum bygginganefndar skólans og í samráði við skólanefndina. Um leið og bakarar höfðu hrint þessu baráttumáli í framkvæmd þótti nauðsynlegt að taka allt nám í iðninni til endurskoðunar, skipuleggja það á ný og bæta við kennslu í námsgreinum á borð við gerlafræði og efnisfræði.

Bakarastéttin batt miklar vonir við þessa starfsemi. Gísli Ólafsson upplýsti að meðalaldur bakara væri nálægt 60 árum og um tíma hefði horft til stórvandræða vegna þess að engir nemendur fengust. Um skeið hafði þróunin verið sú að meistarar vildu helst ekki taka nemendur þar sem þeir töldu kostnaðinn mikinn og tekjurnar litlar, en sáu jafnframt of seint hversu nauðsynlegir nemendur eru ef stéttin á ekki að líða undir lok.

Sigurður Bergsson rakti að strangt verðlagseftirlit hefði lengi heft vöxt iðngreinarinnar og gert hana ósamkeppnisfæra um vinnuaflið. Með þessum skóla var stefnt að því að breyta þeirri þróun. "Ég er þess fullviss," sagði hann, "að þessi skóli fyrir bakaranema mun eiga eftir að afla stéttinni margra velhæfra bakara og það verður að vera markmið hans að sjá til þess að þjóðin fái brauð á komandi árum sem fullnægi sem mest næringarþörf fólksins, framleidd úr beztu efnum af æfðum höndum og heilum sem hlotið hafa þá þekkingu sem komandi tímar hljóta að krefjast af okkur."

Sett var á laggirnar sérstök afmælisnefnd sem skyldi vera stjórn LABAK til aðstoðar við undirbúning og framkvæmd afmælishátíðarhaldanna. Í nefndinni voru Guðmundur Hlynur Guðmundsson, Erlendur Magnússon og Jón Albert Kristinsson. Fjölmargir bakarameistarar og eiginkonur þeirra lögðu einnig fram mikla vinnu og sýndu þannig einingu og góðan félagsanda.

Í september og í byrjun október 1984 gekkst LABAK fyrir því að hingað kom þýskur bakarameistari sem leiðbeindi mönnum um brauðaskreytingar. Margir nýttu sér þetta tækifæri og varð árangurinn stórglæsilegur í mörgum tilvikum.

Dagana 6. og 7. október 1984 var haldin sýningin Bakað í 150 ár. Upphaflega hafði verið ráðgert að halda sýninguna á Kjarvalsstöðum, en vegna verkfalls opinberra starfsmanna reyndist það ekki unnt og því var ákveðið að halda hana í samkomusal Húss iðnaðarins við Hallveigarstíg 1 í Reykjavík.

Flutningurinn olli nokkrum kostnaði og raski og verkfall starfsfólks fjölmiðla setti jafnframt strik í reikninginn. Engu að síður var árangurinn framar öllum vonum og ætlað að milli 5.000 og 10.000 manns hafi komið á sýninguna.

Á sýningunni gaf að líta gamlar og nýjar myndir úr greininni, tæki og áhöld frá fyrri tíð, flestar brauðategundir íslenskra bakaría og ýmsa muni sem tengdust sögu bakarastéttarinnar. Anton Holt, safnvörður, setti meðal annars upp sýningu á brauðpeningum í eigu safns Seðlabanka Íslands og Þjóðminjasafns Íslands, auk þess sem sýnd voru myndbönd og bakað 12-13 metra langt brauð sem kynnt var á sýningunni.

Sýningargestum var gefinn kostur á að bragða á margvíslegum framleiðsluvörum bakaríanna og óhætt er að fullyrða að almenningur og fjölmargir úr hópi ráðamanna hafi orðið nokkru nær um þróun og stöðu brauð- og kökugerðar hér á landi.

Að kvöldi sunnudagsins 7. október var haldið sérstakt afmælishóf í húsakynnum Rúgbrauðsgerðarinnar að Borgartúni 6. Veislustjóri var Jón Víglundsson og er það mál manna að veislan hafi verið bakarameisturum til sóma.

Á afmælisárinu var jafnframt gert sérstakt átak í kynningu á framleiðsluvörum bakaríanna og greininni sjálfri. Búið var til margvíslegt kynningar- og áróðursefni, meðal annars afmælisveggspjöld, verðmerkimiða og pinna, hátíðarplatta úr postulíni, afmælisfána og kynningarskilti. Þá bárust LABAK góðar kveðjur og gjafir frá fjölmörgum aðilum á þessum merku tímamótum.